โรคข้อสะโพกเสื่อม VS โรคกระดูกหัวสะโพกตายในผู้สูงอายุ: เหมือนหรือต่างกันอย่างไร?

 

โรคข้อสะโพกเสื่อม VS โรคกระดูกหัวสะโพกตายในผู้สูงอายุ: เหมือนหรือต่างกันอย่างไร?

"หมอครับ ยายบ่นปวดขาหนีบมาเป็นปีแล้ว นึกว่าเป็นเพราะแก่แล้วข้อเสื่อมธรรมดา แต่ทำไมช่วงนี้แกปวดจนนอนไม่ได้เลยครับ?"

ลูกชายของ "คุณยายบรรจง" (นามสมมติ) วัย 78 ปี เอ่ยถามหมอด้วยความสงสัย พลางประคองคุณยายที่เดินลงน้ำหนักขาขวาแทบไม่ได้เข้ามาในห้องตรวจ หลายครอบครัวมักเข้าใจว่า อาการปวดสะโพกในผู้สูงอายุ = "ข้อเสื่อมตามวัย" เสมอ

แต่ความจริงแล้ว ยังมีอีกโรคหนึ่งที่อาการคล้ายกันแต่ "ร้ายแรงกว่า" และ "ดำเนินโรคเร็วกว่า" นั่นคือ "โรคกระดูกหัวสะโพกตาย" (AVN) ครับ

วันนี้หมอจะพามาไขข้อข้องใจ แยกแยะสองโรคนี้ให้ชัดเจน เพราะการรู้เร็ว หมายถึงการวางแผนรักษาที่ถูกต้อง และช่วยให้ผู้สูงอายุไม่ต้องทนปวดทรมานโดยไม่จำเป็นครับ

1. กลไกการเกิดโรค: "ยางเสื่อม" กับ "ดินแล้ง"

เพื่อให้เห็นภาพชัดเจนที่สุด หมอขอเปรียบเทียบแบบนี้นะครับ

• โรคข้อสะโพกเสื่อม (Osteoarthritis - OA): เปรียบเหมือน "ยางรถยนต์ที่ดอกยางหมด" เกิดจากการใช้งานมาอย่างยาวนาน 60-70 ปี ผิวข้อกระดูกอ่อนที่เคยเรียบลื่น ค่อยๆ สึกหรอ บางลง จนกระดูกแข็งๆ มาเสียดสีกัน เกิดหินปูนเกาะ เป็นความเสื่อมตามธรรมชาติที่ค่อยเป็นค่อยไป
• โรคกระดูกหัวสะโพกตาย (Avascular Necrosis - AVN): เปรียบเหมือน "ดินที่แห้งแล้งจนแตกระแหง" เกิดจาก "เลือด" ไม่ไปเลี้ยงหัวกระดูก ทำให้เซลล์กระดูกขาดอาหารและตายลง เนื้อกระดูกภายในจึงเปราะบางและยุบตัวลง (Collapse) เหมือนเปลือกไข่บุบ ทำให้ผิวข้อขรุขระทันที ไม่ใช่แค่การสึกหรอ แต่คือการพังทลายของโครงสร้าง

2. สาเหตุและปัจจัยเสี่ยงในผู้สูงอายุ

แม้ทั้งสองโรคจะพบในคนสูงวัยเหมือนกัน แต่ที่มาที่ไปต่างกันครับ

• ข้อสะโพกเสื่อม (OA):
  • อายุ: ยิ่งอายุมาก ยิ่งเป็นมาก
  • น้ำหนักตัว: คนที่น้ำหนักเยอะ ข้อจะรับภาระหนักสะสม
  • การใช้งาน: เคยทำงานแบกหาม หรือใช้งานข้อหนักๆ มาก่อน
• กระดูกหัวสะโพกตาย (AVN): ในผู้สูงอายุ มักมี "ตัวกระตุ้น" ชัดเจน เช่น
  • ยาสเตียรอยด์: เคยทานยาชุด ยาลูกกลอน หรือฉีดยาแก้ปวดเข้าข้อบ่อยๆ เพื่อรักษาอาการปวดเข่าหรือปวดหลัง
  • อุบัติเหตุเก่า: เคยกระดูกสะโพกหัก หรือข้อสะโพกเคลื่อนมาก่อน ทำให้เส้นเลือดเคยฉีกขาด
  • โรคประจำตัว: เช่น โรคไขมันในเลือดสูง หรือการดื่มแอลกอฮอล์สะสมมานาน

3. อาการแสดง: จุดสังเกตความแตกต่าง

นี่คือส่วนสำคัญที่ลูกหลานใช้สังเกตอาการคุณพ่อคุณแม่ได้ครับ

• ความเร็วของอาการ:
  • OA (เสื่อม): อาการจะค่อยๆ มาทีละนิด เป็นปีๆ เดือนนี้ปวดนิดหน่อย เดือนหน้าปวดมากขึ้น ปรับตัวได้
  • AVN (ตาย): บทจะปวดก็ปวดขึ้นมาเร็วมาก ภายในเวลาไม่กี่สัปดาห์หรือเดือน จากเดินได้กลายเป็นเดินไม่ได้ อาการทรุดลงอย่างรวดเร็ว
• ลักษณะการปวด:
  • OA (เสื่อม): มักปวดเมื่อ "เริ่มขยับ" (Start-up pain) เช่น ลุกจากเก้าอี้ก้าวแรกจะเจ็บ พอเดินไปสักพักจะดีขึ้น แต่ถ้าเดินไกลๆ ก็จะปวดอีก พักแล้วหาย
  • AVN (ตาย): ปวดลึกๆ ที่ขาหนีบ และจุดเด่นคือ "ปวดตอนกลางคืน" (Night Pain) หรือปวดขณะนอนเฉยๆ ก็ปวด จนสะดุ้งตื่น ซึ่งข้อเสื่อมธรรมดามักไม่ปวดตอนนอนครับ

4. การตรวจวินิจฉัย

เมื่อมาพบหมอ การแยกโรคทำได้ไม่ยากครับ

• เอกซเรย์ (X-ray):
  • ถ้าเป็น ข้อเสื่อม จะเห็นช่องว่างระหว่างข้อแคบลง และมีปุ่มกระดูกงอก (Osteophyte)
  • ถ้าเป็น กระดูกตาย จะเห็นรอยยุบของหัวกระดูก หรือเห็นเงาของกระดูกส่วนที่ตายชัดเจน (ในระยะท้าย)
• เอ็มอาร์ไอ (MRI):
  • จำเป็นมากในกรณีที่เอกซเรย์แล้วดูปกติ แต่อาการคนไข้ปวดมาก หมอจะส่งทำ MRI เพื่อหาภาวะกระดูกตายในระยะเริ่มต้น ซึ่งเอกซเรย์มองไม่เห็นครับ

5. แนวทางการรักษา: ปลายทางอาจเหมือน แต่ระยะเวลาต่างกัน

• โรคข้อสะโพกเสื่อม (OA): เรามักเริ่มจาก "ประคับประคอง" ก่อนเสมอครับ ปรับพฤติกรรม ลดน้ำหนัก กายภาพบำบัด ทานยา จะผ่าตัดเปลี่ยนข้อก็ต่อเมื่อ "ทนไม่ไหว" หรือคุณภาพชีวิตแย่ลงจริงๆ สามารถรอได้ ไม่เร่งด่วน
• โรคกระดูกหัวสะโพกตาย (AVN):
  • หากกระดูกยังไม่ยุบ: อาจพอชะลอได้ แต่ยากในผู้สูงอายุ
  • หากกระดูกยุบแล้ว (ซึ่งพบส่วนใหญ่): การผ่าตัดเปลี่ยนข้อสะโพกเทียมคือทางออกที่ดีที่สุด และมักต้อง "รีบทำ" กว่าข้อเสื่อม เพราะความขรุขระของกระดูกจะไปทำลายเบ้าสะโพกอย่างรุนแรง และความเจ็บปวดจะรุนแรงจนคนไข้ทนไม่ได้

ข่าวดีเรื่องการรักษา

ไม่ว่าจะเป็น "ข้อเสื่อม" หรือ "กระดูกตาย" หากอาการรุนแรงถึงขั้นต้องผ่าตัด วิทยาการทางการแพทย์ปัจจุบันช่วยได้ดีเยี่ยมครับ

การผ่าตัดเปลี่ยนข้อสะโพกเทียม (Total Hip Replacement) ให้ผลลัพธ์ที่ดีเลิศทั้งสองโรค

• หายปวดแทบจะทันที
• กลับมาเดินได้ ขาเท่ากัน
• เทคนิคผ่าตัดสมัยใหม่ แผลเล็ก ฟื้นตัวไว ผู้สูงอายุ 70-80 ปี ก็สามารถผ่าตัดได้อย่างปลอดภัย (หากเตรียมร่างกายมาดี)

สรุป

โรคข้อสะโพกเสื่อมและโรคกระดูกหัวสะโพกตาย แม้จะทำให้ปวดขาหนีบเหมือนกัน แต่มีความรุนแรงต่างกัน หากผู้สูงอายุในบ้านท่าน มีอาการปวดรุนแรงขึ้นอย่างรวดเร็ว โดยเฉพาะมีอาการ "ปวดตอนนอน" หรือมีประวัติใช้ยาสเตียรอยด์ ให้สงสัยไว้ก่อนว่าอาจไม่ใช่ข้อเสื่อมธรรมดา แต่เป็นโรคกระดูกหัวสะโพกตาย

การรีบพามาพบแพทย์เพื่อตรวจเช็ค จะช่วยให้คุณตาคุณยายไม่ต้องทนทุกข์ทรมานกับความเจ็บปวด และได้รับวิธีรักษาที่ตรงจุด คืนความสุขในการเดินเหินได้อีกครั้งครับ

บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์ สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่ ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ จังหวัดเชียงใหม่ สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ 📱 Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666

#ข้อสะโพกเสื่อม #กระดูกหัวสะโพกตาย #ปวดขาหนีบผู้สูงอายุ #AVN #Osteoarthritis #เปลี่ยนข้อสะโพก #หมอเก่งกระดูกและข้อ #ปวดสะโพกตอนนอน #ผู้สูงอายุปวดขา #เชียงใหม่

References:

1. Lespasio MJ, Sultan AA, Piuzzi NS, et al. Hip Osteoarthritis: A Primer. Perm J. 2018;22:17-084.
2. Mont MA, Cherian JJ, Sierra RJ, Jones LC, Lieberman JR. Nontraumatic Osteonecrosis of the Femoral Head: Where Do We Stand Today? A Ten-Year Update. J Bone Joint Surg Am. 2015;97(19):1604-27.
3. Zalavras CG, Lieberman JR. Osteonecrosis of the femoral head: evaluation and treatment. J Am Acad Orthop Surg. 2014;22(7):455-64.
4. Lane NE. Osteoarthritis of the hip. N Engl J Med. 2007;357(14):1413-21.
5. American Academy of Orthopaedic Surgeons. Osteoarthritis of the Hip [Internet]. Rosemont (IL): AAOS; 2021 [cited 2025 Jul 18]. Available from: https://orthoinfo.aaos.org/en/diseases--conditions/osteoarthritis-of-the-hip