ถ้าเป็น กระดูกหัวสะโพกขาดเลือดไปเลี้ยง(AVN) ข้างหนึ่งแล้ว อีกข้างจะมีโอกาสเป็นด้วยไหมครับ?

 

ถ้าเป็น กระดูกหัวสะโพกขาดเลือดไปเลี้ยง(AVN) ข้างหนึ่งแล้ว อีกข้างจะมีโอกาสเป็นด้วยไหมครับ?

ถ้าเป็น กระดูกหัวสะโพกขาดเลือดไปเลี้ยง(AVN) ข้างหนึ่งแล้ว อีกข้างจะมีโอกาสเป็นด้วยไหมครับ?

"หมอครับ... ขาขวาผมพังจนต้องผ่าตัดแล้ว ผมกลัวขาซ้ายจะเป็นตามไปด้วยจังเลย มันมีโอกาสจะเป็นสองข้างไหมครับ? หรือผมคิดมากไปเอง?"

นี่คือความกังวลใจลึกๆ ของคนไข้หนุ่มวัย 40 ปี ที่เพิ่งตรวจพบว่าหัวกระดูกสะโพกข้างขวาตาย (AVN) จากการดื่มสังสรรค์มานานหลายปี เขาเริ่มกังวลว่า "ระเบิดเวลา" ลูกที่สอง อาจจะกำลังทำงานอยู่ที่สะโพกอีกข้างโดยที่เขาไม่รู้ตัว

คำถามนี้สำคัญมากครับ และเป็นสิ่งที่หมอต้องคุยกับคนไข้ทุกเคส เพราะคำตอบคือ... "มีโอกาสสูงมากครับ" โดยเฉพาะถ้าต้นเหตุไม่ได้มาจากอุบัติเหตุ

วันนี้หมอเก่งจะมาไขข้อข้องใจว่า ทำไมโรคนี้ถึงชอบมาเป็นแพ็คคู่? เราจะรู้ล่วงหน้าได้ไหม? และถ้าเป็นแล้ว เราจะปกป้องสะโพกข้างที่เหลือได้อย่างไรครับ

แยกให้ออก: ต้นเหตุของคุณคือ "อุบัติเหตุ" หรือ "ภายในร่างกาย"?

โอกาสที่จะเป็นข้างเดียวหรือสองข้าง ขึ้นอยู่กับ "สาเหตุ" ของโรคครับ

1. ถ้าเกิดจากอุบัติเหตุ (Trauma): โอกาสเป็นข้างเดียวสูง เช่น คุณเคยรถล้ม สะโพกหลุด หรือคอสะโพกหักข้างขวา เส้นเลือดข้างขวาก็จะฉีกขาดเสียหาย ทำให้เกิด AVN เฉพาะข้างขวา กรณีนี้ ข้างซ้ายมักจะปลอดภัยครับ สบายใจได้เปราะหนึ่ง

2. ถ้าเกิดจากปัจจัยภายใน (Non-Trauma): โอกาสเป็นสองข้าง "สูงมาก" กลุ่มนี้คือสาเหตุส่วนใหญ่ของคนไทยครับ เช่น:

• การดื่มแอลกอฮอล์
• การใช้ยาสเตียรอยด์
• โรคเลือด หรือโรคประจำตัวอื่นๆ

ลองจินตนาการดูนะครับ... เวลาเราดื่มเหล้า หรือกินยาสเตียรอยด์ สารเหล่านี้มันไหลเวียนไปในกระแสเลือด "ทั่วร่างกาย" ครับ มันไม่ได้เลือกว่าจะไปทำลายเฉพาะเส้นเลือดข้างขวา ดังนั้น เส้นเลือดฝอยที่สะโพกข้างซ้าย ก็ได้รับผลกระทบ "เท่าๆ กัน" กับข้างขวา เพียงแต่ภูมิต้านทานหรือความแข็งแรงของแต่ละข้างอาจจะต่างกันนิดหน่อย ทำให้ข้างหนึ่งแสดงอาการก่อน

สถิติความจริง: "พี่มาแล้ว... น้องมักจะตามมา"

จากข้อมูลทางการแพทย์ พบความจริงที่น่าตกใจครับว่า ในคนไข้ที่เป็น AVN จากสาเหตุภายใน (เหล้า/สเตียรอยด์):

• ประมาณ 50% ถึง 80% ของคนไข้ จะตรวจพบว่าเป็นโรคที่สะโพก "อีกข้างหนึ่ง" ด้วย!
• และที่น่ากลัวกว่านั้นคือ ส่วนใหญ่มักจะเกิดขึ้นภายใน 1-2 ปี หลังจากข้างแรกแสดงอาการ

นั่นหมายความว่า ถ้าวันนี้คุณปวดสะโพกขวา จนตรวจเจอโรค... สะโพกซ้ายของคุณอาจจะ "ป่วย" ไปแล้ว แต่ยัง "ไม่แสดงอาการ" ครับ

กับดักความเงียบ: "ไม่ปวด" ไม่ได้แปลว่า "ไม่เป็น"

นี่คือจุดที่คนไข้พลาดโอกาสทองในการรักษามากที่สุดครับ

หลายคนคิดว่า "ข้างซ้ายยังเดินปร๋อ ไม่เจ็บเลย คงไม่เป็นไรหรอกมั้ง" แต่ความจริงคือ โรค AVN ในระยะที่ 1 และ 2 (ระยะเริ่มต้น) "มักจะไม่มีอาการปวดเลย" ครับ หรือปวดน้อยมากจนเรามองข้าม

แต่พอเริ่มปวดเมื่อไหร่... แปลว่ากระดูกเริ่มยุบตัวแล้ว (เข้าสู่ระยะที่ 3) ซึ่งตอนนั้นการรักษามักจะทำได้ยาก หรือต้องจบลงที่การผ่าตัดเปลี่ยนข้อเทียม

ภารกิจปกป้อง "สะโพกข้างสุดท้าย"

ถ้าคุณตรวจเจอ AVN ข้างหนึ่งแล้ว สิ่งที่ต้องทำทันทีเพื่อรักษาอีกข้าง ไม่ใช่การรอให้ปวดครับ แต่คือการ "รุกฆาต" ก่อนโรคจะลุกลาม

1. ตรวจ MRI ทั้งสองข้างเสมอ: ถ้าหมอสงสัย AVN ข้างขวา หมอจะสั่งทำ MRI สะโพก "ทั้งสองข้าง" ทันทีครับ เพราะ MRI คือตาข่ายดักจับที่แม่นยำที่สุด สามารถเห็นความผิดปกติของข้างซ้ายได้ตั้งแต่เซลล์เริ่มบวมน้ำ แม้ X-ray จะยังมองไม่เห็น

2. หยุดปัจจัยเสี่ยง "เดี๋ยวนี้": ถ้าสาเหตุมาจากการดื่ม หรือสเตียรอยด์ คุณต้องหยุดทันทีครับ! การหยุดสารพิษเหล่านี้ จะช่วยชะลอการตายของกระดูกข้างที่เหลือได้มหาศาล เปรียบเหมือนเราปิดวาล์วพิษ ไม่ให้ไหลไปทำลายสะโพกอีกข้าง

3. การรักษาเชิงป้องกัน (Early Intervention): ถ้า MRI เจอว่าข้างซ้ายเริ่มเป็นนิดๆ (ระยะที่ 1) แม้คุณจะยังไม่ปวดเลย หมออาจแนะนำให้ทำ:

• การเจาะระบายความดัน (Core Decompression): เจาะรูเล็กๆ เพื่อลดความดันและกระตุ้นการสร้างเส้นเลือดใหม่
• การทำแบบนี้ในระยะที่ยังไม่ปวด ได้ผลดีมากครับ มีโอกาสสูงที่จะรักษาหัวกระดูกเดิมไว้ได้ตลอดชีวิต โดยไม่ต้องเปลี่ยนข้อเทียม

สรุป

คำตอบสำหรับคำถามนี้คือ "มีโอกาสเป็นสองข้างสูงมากครับ" โดยเฉพาะในกลุ่มเสี่ยงจากการดื่มหรือใช้ยา

สะโพกอีกข้าง เปรียบเสมือน "โอกาสที่สอง" ของคุณครับ อย่ารอให้มันส่งเสียงร้องด้วยความเจ็บปวด เพราะตอนนั้นอาจจะสายเกินไป

หากคุณรู้ตัวว่าเป็น AVN ข้างหนึ่งแล้ว ขอให้รีบตรวจเช็คอีกข้างด้วย MRI ทันที และดูแลรักษามันให้ดีที่สุด เพราะการมีข้อสะโพกธรรมชาติของตัวเองไว้ใช้งาน ย่อมดีที่สุดเสมอครับ

ด้วยความปรารถนาดี บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์ สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่ ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ จังหวัดเชียงใหม่ สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ 📱 Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666

#หมอเก่งกระดูกและข้อ #AVN #หัวกระดูกสะโพกตาย #เป็นสองข้าง #ปวดขาหนีบ #MRIสะโพก #สเตียรอยด์ #ดื่มเหล้าปวดข้อ #รักษากระดูกเชียงใหม่ #เปลี่ยนข้อสะโพก

---

References

1. Mont MA, Zywiel MG, Marker DR, McGrath MS, Delanois RE. The natural history of untreated asymptomatic osteonecrosis of the femoral head: a systematic literature review. J Bone Joint Surg Am. 2010;92(12):2165-70.
2. Ficat RP. Idiopathic bone necrosis of the femoral head. Early diagnosis and treatment. J Bone Joint Surg Br. 1985;67(1):3-9.
3. Steinberg ME, Hayken GD, Steinberg DR. A quantitative system for staging avascular necrosis. J Bone Joint Surg Br. 1995;77(1):34-41.
4. Hernigou P, Habibi A, Bachir D, Galacteros F. The natural history of asymptomatic osteonecrosis of the femoral head in adults with sickle cell disease. J Bone Joint Surg Am. 2006;88(12):2565-72.
5. Min BW, Song KS, Cho CH, Lee SM, Lee KJ. Clinical outcomes of core decompression for asymptomatic osteonecrosis of the femoral head. Clin Orthop Surg. 2014;6(2):128-33.